BES Birikimlerinin Haczi Konusunda Genel Uygulama
Bireysel Emeklilik Sistemi (BES), kişilerin emeklilik dönemlerinde ek gelir elde etmelerini sağlamak amacıyla oluşturulmuş uzun vadeli bir tasarruf sistemidir.
Uygulamada alacaklılar tarafından borçluların bireysel emeklilik sistemine dahil olup olmadıkları araştırılmakta ve üyelik bulunması hâlinde ilgili emeklilik şirketlerine müzekkere gönderilerek BES hesabındaki birikimlerin tamamı üzerine haciz işlemi uygulanabilmektedir.
Ancak BES birikimlerinin tamamının haczedilmesi hukuken mümkün değildir.
BES Birikimlerinin Haczedilemeyeceği Kanuni Düzenleme
4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu’nun 17/2. maddesinde;
“Bireysel emeklilik hesabındaki fon paylarından, katılımcının sistemde bulunduğu ay sayısı ile asgarî ücret tutarının çarpımına karşılık gelen birikim tutarı ve bu Kanunun 6 ncı maddesi kapsamında bireysel emeklilik sisteminden emekli olanlara yapılan yıllık gelir sigortası ödemelerinin aylık ödemeye isabet eden miktarının, nafaka borçları hariç olmak üzere, asgarî ücret tutarına kadar olan kısmı haczedilemez, rehnedilemez, iflas masasına dahil edilemez.”
hükmü yer almaktadır.
Bu düzenleme uyarınca, katılımcının sistemde bulunduğu süre dikkate alınarak hesaplanacak belirli bir tutar hacizden korunmaktadır.
Hesaplama;
Sistemde bulunulan ay sayısı × haciz tarihinde geçerli brüt asgari ücret tutarı
üzerinden yapılmaktadır.
Belirlenen bu tutar, nafaka alacakları dışında haczedilemez.
BES Hesabının Tamamına Haciz Konulması Hukuka Aykırıdır
BES hesabında bulunan toplam birikimin tamamına haciz uygulanması, kanuni düzenlemeye aykırıdır.
İcra işlemlerinde yalnızca kanun tarafından izin verilen miktar haczedilebilir. Bu nedenle icra müdürlüğü tarafından BES hesabındaki tüm tutara haciz uygulanması hâlinde, borçlu tarafından haczedilemeyen kısmın korunması talep edilebilir.
İcra müdürlüğünün talebi reddetmesi durumunda ise icra memur muamelesine karşı şikâyet yoluna başvurularak icra hukuk mahkemesinden haczin kaldırılması veya sınırlandırılması istenebilir.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi’nin Emsal Kararı
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi’nin 13.09.2018 tarihli, 2018/11309 Esas ve 2018/8049 Karar sayılı kararında, BES birikimlerinin haczi konusunda önemli değerlendirmelere yer verilmiştir.
Yargıtay kararında özetle;
- BES hesabındaki birikimlerin tamamının haczedilemeyeceği,
- 4632 sayılı Kanun’un 17/2. maddesi gereğince haczedilebilir ve haczedilemez kısmın ayrı ayrı belirlenmesi gerektiği,
- Hesaplama yapılırken borçlunun sisteme giriş tarihi, sistemde kaldığı ay sayısı ve haciz tarihindeki brüt asgari ücret tutarının dikkate alınması gerektiği,
belirtilmiştir.
Yargıtay, somut olayda haczedilebilir miktarın uzman bilirkişi incelemesi ile belirlenmesi gerektiğini, bu inceleme yapılmadan verilen kararın eksik araştırmaya dayandığını ifade ederek hükmün bozulmasına karar vermiştir.
Sonuç
Bireysel Emeklilik Sistemi kapsamındaki birikimlerin haczi tamamen yasak değildir. Ancak kanun koyucu tarafından belirlenen tutar özel olarak koruma altına alınmıştır.
Bu kapsamda;
- BES hesabının tamamı haczedilemez,
- Haczedilebilir miktar kanuni hesaplama yöntemiyle belirlenmelidir,
- Kanunen korunmuş kısma yönelik haciz işlemlerine karşı hukuki yollara başvurulabilir.
BES birikimleri üzerine uygulanan haciz işlemlerinde, haczin kanuni sınırlara uygun olup olmadığının değerlendirilmesi ve hak kaybı yaşanmaması adına süresi içerisinde gerekli başvuruların yapılması önem arz etmektedir.